ABD ile Çin arasındaki yapay zekâ rekabetinde yeni bir cephe açıldı. ABD İç Güvenlik Bakanlığı (DHS), sivil federal kurumlara Çinli yapay zekâ şirketi DeepSeek’in tüm ürünlerini bilgi işlem sistemlerinden kaldırma talimatı verdi. Çin ise kararı sert bir dille eleştirerek “kararlı karşı önlemler” alacağını duyurdu.
Yasak neleri kapsıyor?
Karar yalnızca DeepSeek’in kendi uygulamalarıyla sınırlı değil. Yasak, DeepSeek’in açık kaynak modelleri üzerine inşa edilmiş başka şirketlere ait yazılımları da kapsıyor ve bu ürünlerin ileride satın alınmasını da yasaklıyor. Washington, Pekin’in DeepSeek aracılığıyla hassas verilere erişebileceği endişesini gerekçe olarak gösteriyor.
Çin’den sert tepki
Çin Dışişleri Bakanlığı, ABD’yi ulusal güvenlik kavramını aşırı genişletmekle suçladı. Çin Ticaret Bakanlığı ise yasağın kaldırılmasını talep ederek kararlı karşı önlemler alınacağını açıkladı.
Ancak Pekin’in itirazı kendi uygulamalarıyla çelişiyor. ChatGPT, Claude ve Gemini gibi Batılı yapay zekâ servisleri Çin’de onaylı değil. Ülkede 2023’ten bu yana yapay zekâ hizmetlerinin Siber Uzay İdaresi tarafından incelenmesi ve siyasi yönergelere uyması zorunlu. Üstelik bu kural yalnızca devlet kurumları için değil, tüm pazar için geçerli. Devlet kurumları ve kamu şirketlerinin yabancı donanım ve yazılımı kademeli olarak yerli ürünlerle değiştirmesi bekleniyor; kamu görevlilerine yönelik iPhone kısıtlamalarına dair haberler de bulunuyor.
The New York Times’ın aktardığına göre Pekin, geçen hafta ABD’nin yaklaşımına benzer şekilde yapay zekâ teknolojileri için kendi ihracat ve lisans denetimlerini de önerdi.
ABD’nin endişelerinin dayanağı
ABD’nin kaygılarının somut bir zemini de var. Çin’in 2017 tarihli Ulusal İstihbarat Kanunu, şirketleri ve vatandaşları ülkenin istihbarat servislerinin çalışmalarını desteklemekle yükümlü kılıyor. Çin modelleri ayrıca belirli konulardan kaçınma ve devlet söylemini Batılı rakiplerine göre daha az eleştirel biçimde tekrar etme gibi siyasi eğilimler taşıyor.
Meselenin ekonomik boyutu da göz ardı edilmiyor. Yapay zekâ şirketleri, FBI ve diğer ABD kurumları, Çinli firmaları önde gelen ABD modellerini endüstriyel ölçekte kopyalamakla defalarca suçladı. Pekin bu iddiaları reddediyor.
Protestonun asıl amacı ne?
Çin’in tepkisi inandırıcılık açısından zayıf görünse de birkaç işlev görüyor. İlk olarak yerli şirketlere devletin arkalarında olduğu mesajını veriyor. İkinci olarak diğer ülkeler nezdinde ABD’nin yapay zekâ sektörünü tekelleştirmek istediği anlatısını destekliyor. En önemlisi de ileride atılabilecek misilleme adımlarının zeminini hazırlıyor; Pekin bu adımları bir “karşılık” olarak sunabilecek.
Sonuçta iki taraf da pazarlarını ve teknolojilerini korumak için ulusal güvenliği gerekçe gösteriyor. ABD de sıkı çip ihracat kontrolleriyle güvenlik ve ekonomi politikasını birbirine bağlamış durumda.
Türkiye ve kurumlar için ne ifade ediyor?
DeepSeek’in açık ağırlıklı modelleri, düşük maliyetleri nedeniyle dünya genelinde ve Türkiye’de de pek çok uygulamanın altyapısında kullanılıyor. ABD’nin yasağı model üzerine kurulu üçüncü taraf yazılımları da kapsadığı için, kamuya ya da ABD’li müşterilere hizmet veren şirketlerin hangi yapay zekâ modellerini kullandıklarını ve verilerin nerede işlendiğini şeffaf biçimde belgelemesi giderek daha önemli hale geliyor. Yapay zekâ tedarik zinciri artık yalnızca teknik değil, jeopolitik bir karar.
Kaynak: The Decoder, The New York Times
